Unutkanlık Neden Olur?

Anılar bir insanın en değerli varlığıdır. Verimli bir gün geçirmenize yardımcı olurlar ve yalnız zamanlarınızda size eşlik ederler. Sevdiklerinizi neşelendirmek, gözlüklerinizi nereye koyduğunuzu hatırlamak ya da randevularınızı hatırlamak gibi şeyler daima iyi bir hafızaya bağlıdır. Hafıza sorunları, bunama ve Alzheimer gibi altta yatan bir hastalıktan, ilaçlardan ya da sayısız duygusal ve metabolik rahatsızlıktan kaynaklanıyor olabilir.

Hafıza sorunlarına ne sebep olur?

Hafıza oluşumu karmaşık bir kodlama ve saklama işlemidir. Kısa süreli hafızalarda saniyeler ve dakikalar arası gidip gelirken, uzun süreli hafızalarda sonsuz bir hazine vardır. Hipokampüs, beynin hafıza oluşumunda önemli rol oynayan ve beynin farklı bölgelerinde depolanan şeylerin nöronlarla iletişimini yönlendiren bir bölümdür. Hipokampüsün çalışmasını, nöron sayısını veya nörotransmiterlerin üretimini etkileyen her şey unutkanlıkla sonuçlanabilir.

Çoğu insan, hafıza kaybını Alzheimer gibi dejeneratif beyin koşullarıyla ilişkilendirir, ancak bu her zaman böyle değildir. Hafıza kaybı, uygun müdahalelerle giderilebilecek yaşlanma veya iyileştirilebilecek sağlık koşulları nedeniyle de olabilir. Bellek sorunlarına neden olabilecek bazı faktörlerin listesi şu şekildedir:

Stres

Stres

Stres, fiziksel ya da duygusal zorluklara karşı doğuştan gelen bir tepkidir. Kısa süreli stres, hafızanın azalmasına neden olabilirken, kronik stres bunamaya neden olabilir. Stres altındayken strese dayanıklılıkta en büyük oyuncu olan kortizol hormonunun seviyesi artar. Kortizol, hipokampal atrofiyi indükler ve böylece hafıza konsolidasyonunu engeller. Aynı zamanda genetik olarak yatkın bireylerde, stresin Alzheimer hastalığının gelişimi için bir risk faktörü olduğu kanıtlanmıştır.

Yaşlanma

yaşlılık

Beyin fonksiyonlarında yaşa bağlı düşüş, unutkanlığa yol açabilir. Bu, kısmen, beyin atrofisi olarak bilinen – beynin büyüklüğündeki bir daralmadan ve kişisel/sosyal faktörlerden kaynaklanmaktadır. Yaşlanmanın tedavisi olmamasına rağmen, sağlıklı bir yaşam tarzı, zihinsel olarak aktif kalmak ve sosyalleşme yaşlılıktan kaynaklı hafıza gerilemesinin önüne geçebilir.

İlaçlar

ilaçlar ve unutkanlık

Bazı reçeteli ilaçlar hafızayı ciddi şekilde etkileyebilir ve unutkanlığa yol açabilir. Bunlardan en önemlileri Benzodiazepin’lerdir. Bu ilaç grubu birçok psikolojik hastalığın ve uykusuzluğun tedavisinde kullanılır. Risk grubundaki diğer ilaçlar, Kolesterol ilaçları, Antidepresan ilaçları, Parkinson ilaçları, Hipertansiyon ilaçları, Antiseizasyon ilaçları, Narkotik ağrı kesiciler, İnkontinans ilaçları ve Antihistaminik’lerdir.

Bunların hepsi, her dozajda belleği etkilemez. Bu ilaçların bir kombinasyonunu kullanıyorsanız ve ufak tefek şeykeri hatırlama konusunda sorun yaşıyorsanız doktorunuza danışın.

Uykusuzluk

alzheimer uykusuzluk

Gün boyunca toplanan tonlarca bilginin işlenmesi, gece uykusu sırasında gerçekleştirilir. Farklı uyku evrelerinde anıların işlenmesi , hafıza konsolidasyonu ve başarılı bir şekilde geri kazanımı için çok önemlidir. Uykusuzluk hafızayı olumsuz yönde etkiler ve uyku saatlerini kafein ile ertelemek yangına körükle gitmektir.

Bu nedenle, sınavınızdan önce uykunuzu almış olmak, gece geç saatlere kadar çalışmaktan ya da hiç uyumadan çalışmaktan daha çok soru çözmenize yardımcı olacaktır.

Kaygı

kaygı

Anılar, dikkatimizi verdiğimizde, onlara derinden bağlandığımızda veya içerdiği bilgiye ihtiyacımız olduğunda daha güçlü bir şekilde kodlanır. Endişe, dikkatin toplanmasına ve bilginin önemini yargılama becerisine müdahale ederek bellek sorunlarına yol açar.

Alkol ve diğer uyuşturucular

demans alkol

Çok fazla alkol almak sağlıklı hafızaya zarar verebilir. Aşırı alkol tüketimi hem kısa hem de uzun süreli hafızada sorunlara yol açabilir. Bir günde erkeklerin 10 onstan fazla, kadınların ise 5 onstan fazla şarap içmemeleri önerilir.

Kokain ve ecstasy gibi yasadışı uyuşturucuların kullanılması da bilişsel performansı düşürebilir ve ömür boyunca bir kez kullanılsa bile beyinde zarara yol açabilir.

Sigara içmek

alzheimer sigara

Sigara içenler aldıkları bir “fırt”tan sonra kendilerini daha konsantre ve uyanık hissetseler de, nikotinin beyin reseptörleri üzerinde bundan daha farklı etkileri de vardır. Sigaralar beyin sağlığına zarar veren birçok toksik kimyasal madde içerir ve vücutta birikmeleri uzun süreli hafıza sorunlarına neden olur. Bu unutkanlığı, dikkat açığını arttırır ve planlı bir görevi yerine getirmek, önemli toplantıları hatırlamak gibi durumlar için kullandığımız ileriye dönük belleği risk altına sokar.

Vitamin Eksiklikleri

B1 ve B12 Vitamini eksikliği unutkanlığa yol açabilir. B1 vitamininin bağırsaktan emilimi aşırı alkol alımı ile inhibe edilir, kişi bu vitaminden mahrum kalır ve  bu durum kafa karışıklığı, yürüme rahatsızlığı, okülomotor fonksiyon bozukluğu ile karakterize bir çeşit demans türü olan Wernicke ensefalopatisine yol açabilir.

B12 Vitamini, nöronların ve kan hücrelerinin normal çalışması ve gelişimi için gereklidir. Beyinde, miyelin kılıfı ve sinirler için koruyucu bir rolü vardır. B12 Vitamini takviyeleri bazen unutkanlığı, zayıf konsantrasyonu, Alzheimer hastalığını önlemek ve enerji seviyesini ya da kişinin modunu yükseltmek için kullanılır.

Kafa yaralanması

Kafasına ani bir darbe alan kişi uzayda yönelimini kaybeder ve zaman bir film sahnesindeymiş gibi ilerler, ancak bu durum gerçeklikten çok da uzak değildir. Travmatik baş yaralanmaları ve beyin sarsıntısı kısa süreli hafıza sorunlarına yol açsa da, özellikle yaşlıları demans hastalığına yıllarca duyarlı bir hale getirebilmektedir.

Enfeksiyonlar

Enfeksiyonlar özellikle yaşlılarda unutkanlığa yol açabilir. İdrar yolu enfeksiyonlarının bazı belirtileri zihinsel dalgalanma, davranışsal değişiklikler, kafa karışıklığı ve depresyondur. Bazen  olayları işleme yeteneğinde ani bir değişiklik olan bir enfeksiyonun tek belirtisi deliryumdur. Enfeksiyonlara bağlı demans iyileştirilebilirdir ve birçok hasta bir antibiyotik tedavisi sonrasında tamamen iyileşir.

Organ fonksiyon bozukluğu

Atık metabolizma ürünlerinin birikmesi, beyin hücrelerinin çalışmasını ciddi şekilde etkileyebilir. Böbrek vücuttaki toksik metabolitlerin elimine edilmesinden sorumludur. Akut veya kronik böbrek yetmezliği nedeniyle böbrek kapanması, zihinsel karışıklığa, unutkanlığa ve demansa neden olabilir – bu durum albüminüri hastalarında daha belirgindir.

Karaciğer, vücudun metabolik fabrikasıdır ve karaciğer yetmezliği, toksinlerin kana salınımına neden olarak beyin rahatsızlığına yol açabilir; Hepatik Ensefalopati – bozulmuş bellek ve depresif bir bilinç düzeyi ile karakterize nöropsikiyatrik bir durumdur.

Hem hipo hem de hipertiroidizm dahil tiroid bozuklukları da zihinsel karışıklığa, unutkanlığa, halsizliğe ve bilinç bulanıklığına neden olabilir. Bu gibi durumlardan geridönüş mümkündür ve tedaviden sonra çözülür.

Demans

Demans, bilişsel işlevlerde düşüşe neden olan nörolojik durumlar için kullanılan genel bir terimdir. Bir insanın hayatını ciddi şekilde etkileyen entelektüel işleyiş ve davranışsal yeteneklerin kaybıdır. Demansın en sık görülen belirtisi hafıza kaybıdır.

Unutkanlık ve demans arasındaki fark, bilişsel bozulmanın ciddiyetinde yatmaktadır. Unutkanlık, yaşlanma nedeniyle beyin fonksiyonlarında fizyolojik bir azalma olarak alınabilirken, demans, beyin fonksiyonlarında hızlı bir düşüş içeren patolojik bir durumdur. Her ne kadar bazı semptomlar üst üste gelse de, unutkanlık, zamanla daha da kötüleşen demansın aksine ilerlememektedir. Bir şey hakkında sürekli endişe duymak ya da bir trajediden kaynaklı baskı altında kalmak, odağın değişmesine ve bir şeyleri unutmaya meyilli olmaya neden olabilir. Birbirine benzeyen bu iki durum arasındaki farklar şu şekildedir:

UNUTKANLIK DEMANS
Bazen bir kelimeyi yanlış telaffuz etmek Konuşmakta zorluk çekmek
Bir randevunun zamanını/yerini unutmak Sevdiklerinizin isimlerini unutmak
Bazen hangi günde olduğunu unutmak Yer ve zamanın kavramının bozulması
Arada bir yanlış yargıya varmak Çoğu zaman kötü kararlar vermek

Demansın en yaygın nedenleri:

1. Alzheimer Hastalığı

Alzheimer en yaygın demans türüdür. Hastalık anterograd hafıza kaybı ile başlar – yakın geçmişi unutur- ve uzun süreli hafızayı da içerecek şekilde yavaş yavaş ilerler. Alzheimer hastalığı olan insanlar, zaman, rasyonel düşünme, duygular ve basit işleri takip etme konusunda sorun yaşarlar. Alzheimer hastalığının 4 A’sı, Amnezi, Afazi, Apraksi ve Agnosia’dır.

Amnezi, hafıza kaybı için kullanılan terimdir. Demanstan farklı olarak, Amneziye başka bilişsel bozulma semptomları eşlik etmez. Amnezi, Alzheimer hastalığı, ensefalit, felç, çölyak hastalığı, oksijen yoksunluğu, ilaçlar, nöbetler ve kafa travmalarında ortaya çıkabilir.

Afazi, fikir ve duygularını ifade etmek için iletişime girmekten kaçınmak veya “doğru kelimeleri” bulamamaktır. Bir kişinin zekasını ve davranışını etkilemez. Afazi’nin nedeni, kelimelerin anlaşılmasında rol alan beynin bir kısmında gerçekleşen felç veya hasardır. Afazi ayrıca beyin tümörü, enfeksiyonlar, epilepsi veya Alzheimer hastalığı nedeniyle olabilir. [1]

Apraksi, bir insanın gönüllü motor işlevlerini yerine getirememesine neden olan beyindeki motor bölgesinin bozukluğudur. Apraksi sık sık düşmelere, yürüme, banyo ve yemek yeme gibi günlük işlerde zorluklara neden olabilir.

Agnozi, koku, tat, görme, duyma ve dokunma hissi ile ilgili bilgileri tanıma veya işleme koyma becerisndeki körelmelerdir. Agnozinin altında yatan neden, beynin paryetal veya temporal lobuna zarar vererek, birincil duyusal işlemede yer alan yolakların bozulmasıdır.

2. Lewy parça demansı

Lewy parçaları, beyin dokusunda anormal proteinlerin birikmesi sonucunda Parkinson hastalığına katkıda bulunur. Lewy parça demansı, sırasıyla spastik sertlik ve hafıza problemleriyle karakterize Parkinson ve Alzheimer semptomlarının bir kombinasyonudur.

3. Frontotemporal demans

Beynin ön ve zamansal lobları, bir kişinin karakter, duygu ve iletişimden sorumludur. Frontotemporal demans, beynin frontal ve temporal loblarının kötüleştiğini göstermek için kullanılan bir şemsiye terimdir. FTD davranış değişiklikleri, hafıza problemleri, bilişsel bozulma ve duygu ve duyguların eksikliği ile karakterizedir.

4. Vasküler demans

Serebrovasküler bir kazanın ardından beyin hasarı nedeniyle inme sonrası bunama denilen vasküler demans ortaya çıkabilir. Beynin hatıra depolayan bölgesindeki ani kan akışından kaynaklı tıkanma unutkanlığa yol açabilir. Vasküler demans hafızada gecikmelere neden olabilir, bilişi bozabilir ve felçten etkilenen beynin bir kısmına bağlı olarak akıl yürütme ve düşünmeyi bozabilir.

Hafıza problemlerinden endişelenmeli miyim?

Unutkanlık, bir insanın hayatını gerçekten değiştirebilir. Bütün evin altını üstüne getirerek bir şeyleri aramak ve sonra bunları kendi cebinizde bulmak, yaşlanmaya bağlı bellekteki normal gerilemenin bir parçasıdır. Arada bir anahtarlarınızı nereye koyduğunuzu unutmak ya da sınavlar sırasında önemli formülleri hatırlamamak, herkesi ömrü boyunca en az bir kere sıkıntıya soktu. Bu tarz unutkanlık olayları – yaşam tarzını etkilemeyen, sosyal ilişkilerinizi bozmayan veya çalışma yeteneğinizi engellemeyen – normaldir.

Hangi yılda olduğunu hatırlamamak, olaylar arası bağlantı kuramamak ya da en basit yargılara varmakta sıkıntı yaşamak, ciddi bellek problemlerinin paradigmasıdır. Normal ve anormal unutkanlık arasında belirgin bir çizgi yoktur ancak çoğu kez bilişsel işlevi bozan ve kişilerarası ilişkileri ciddi şekilde etkileyen bellek sorunları anormal olarak kabul edilir.

Hatırlama yeteneği kişiden kişiye göre de değişkenlik gösterebilir. Son derece iyi bir hafızaya sahip olmanıza rağmen bir meslektaşınızın hafızasının çok iyi olması size endişelendirebilir.

COGNITY, kullanıcıların bilişsel bozulma ve demans riskini çok doğru bir şekilde test etmelerini sağlamak için geliştirilmiş bir mobil uygulamadır. Bu uygulama kendi seçtiğiniz bir zamanda, evde zihinsel yeteneklerinizi test etmek için son derece uygundur. Uygulamayı incelemek için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.

Cognity App

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *