Demans Testleri

Ortalama insan ömrünün de uzaması ile dünyada yaşlı nüfusu günden güne artmaktadır. Genellikle demans riski bu yaş grubundaki kişiler için daha yüksek olsa da unutkanlık genç-yaşlı herkes için çağımızın vebası haline gelmiştir ve yaşadığımız şeyin basit bir dalgınlık mı yoksa bir takım şeylerin habercisi mi olduğunu ayırt edebilmek çok önemlidir. Her hastalıkta olduğu gibi Alzheimer ve diğer demans türlerinde de erken teşhisin önemli bir rolü vardır. Hastalık tam olarak durdurulamasa da, ne kadar çabuk fark edilirse o kadar fazla kontrol altına alınabilmektedir.

Demansın erken evrelerinde, semptomları görmezden gelip ortadan kalkacağına inanmak veya bu belirtilerden kaçınıp kendi kendinize abarttığınızı düşünmek gibi inkar aşamaları risk taşıyan kişiler ve yakınları için sık rastlanan bir durumdur. Bu aşama kısa vadede kişileri rahatlatsa bile uzun vadede demans gibi görünen ancak tedavi edebilir durumların teşhisini geciktirerek tedaviyi imkansız kılabilir. Ayrıca gerçek demansın teşhisini de geciktirerek durumun olduğundan daha kötü bir hal almasına neden olabilir.

Bunun yerine, neyle karşı karşıya olduğunuzu bilmek daha faydalı olabilir çünkü erken teşhis durumunda erken evrelerde daha etkili olan ilaçlar da dahil olmak üzere birçok avantaj bulunmaktadır. Günümüzde Alzheimer ve demansın teşhisinde birçok farklı yöntem ayrı ayrı ya da bir arada kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden biri de uygulanması kolay olan ve demans varlığının tespitini sağlayan kognitif testlerdir. Bu testlerden bazıları şu şekildedir:

Montreal Cognitive Assessment (MoCA)

Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) demans riskinin değerlendirilmesinde kullanılan ve 30 sorudan oluşan kısa bir testtir. Yaklaşık olarak 10-12 dakika süren bu test, 2005 yılında, McGill Üniversitesi’nde hafıza kliniklerinde çalışan bir grup tarafından yayınlanmıştır.

moca

Bu test farklı türdeki bilişsel yetenekleri değerlendirmektedir. Değerlendirilen bilişsel yetenekler şu şekildedir:

Oryantasyon: Değerlendirilen kişiye o sırada bulundukları şehrin adı ve o günün tarihi ay, yıl, gün olarak sorulur.

Kısa Süreli Bellek / Gecikmeli Hatırlama: Test katılımcısına beş kelime okunur ve tekrar etmesi istenir. Ardından bu olay bir kere daha tekrar edilir. Testin diğer aşamaları tamamladıktan sonra, bu süreç bir kere daha tekrarlanır ve kişi kelimeleri ipucu olmadan hatırlayamadığında kelimenin ait olduğu kategoriye dair bir ipucu verilir.

Yürütme Fonksiyonu / Görme Yeteneği: Bu aşama alternatif basamakları ve sayıları (1-A, 2-B, vb.) doğru şekilde eşleştirmeyi ve verilen bir küp şeklinin aynısını çizmeyi içerir.

Dil Becerileri: Bu görev değerlendirilen kişinin kendisine söylenen iki cümleyi doğru bir şekilde tekrarlaması ve “F” harfi ile başlayan, hatırlayabildiği bütün kelimeleri saymasından oluşmaktadır.

Soyutlama: Katılımcıdan tren ve bisiklet gibi iki öğenin ortak noktasının ne olduğunun açıklanması istenir. Bu aşama, kişinin soyut muhakemesini ölçer. Bu beceriyi test etmenin bir başka yolu da atasözü yorumlama testidir.

Hayvan Adlandırma: Değerlendirilen kişiye üç adet hayvan resmi gösterilir ve bunların hangi hayvanlar olduğu sorulur.

Dikkat: Katılımcıdan, dikkatini değerlendirmek için, bir sayı dizisinin ilk olarak baştan sona sonrasında ise sondan başa tekrar etmesi istenir.

Saat Çizim Testi: Değerlendirilen kişiden 11’i 10 geçeyi gösteren bir saat çizmesi istenir.

Mini Mental State Examination (MMSE)

mini mental test

Mini-Mental Durum Testi (MMSE), yaklaşık olarak 10 dakika süren ve yaygın olarak kullanılan, güvenilir bir testtir. Bu testte sözcükleri hatırlama, konuşma yeteneği, dikkat, hesaplama, görsel kurgu ve yönlendirme gibi bilişsel yönler ölçülmektedir. Testin puanlanmasında ve yorumlanmasında değerlendirilen kişinin yaşı, eğitim seviyesi, etnik kökeni gibi faktörlerin de hesaba katılması gerekebilir.

Saint Luis University Mental Status Examination (SLUMS)

Saint Louis Üniversitesi Zihinsel Durum Sınavı (SLUMS), Alzheimer ve diğer demans türlerini saptamada kullanılan bir başka yöntemdir. 1975’den beri sıklıkla uygulanan MMSE testine bir alternatif olarak geliştirilmiştir. SLUMS testinin geliştirilmesinin altında yatan temel neden, MMSE’nin, Alzheimer erken aşamasında gözlemlenen semptomları tanıma konusunda yeterli olmadığı fikridir. Bu semptomlar hafif bilişsel bozukluk ya da hafif nörobilişsel bozukluk olarak da adlandırılır, genellikle normal yaşlanmadan erken Alzheimer’a ilerleme aşamasında ortaya çıkar. Yapılan araştırmalar sonucunda SLUMS testinin, demansın erken evrelerindeki semptomları tanımlayabilmekte diğer testlere kıyasla önemli ölçüde daha iyi olduğu bulunmuştur.

SLUMS testi oryantasyon, hafıza, hesaplama, saat çizim testi ve geometrik şekillerin tanınması gibi faktörleri içeren 11 soru ile bilişsel fonksiyonları ölçer. Uygulaması yaklaşık yedi dakika sürer.

Mini Cog

Mini-Cog uygulanması sadece 3-5 dakika süren bir Alzheimer testidir. Değerlendiren kişide demans olup olmadığının belirlenmesi için 3 aşamalı hafıza kısmı ile saat çizim testi birleştirilmiştir. Son derece hassas bir test olmasına rağmen MOCA, MMSE gibi testlerinde olduğu kadar ayrıntılı bir tarama yapılmamaktadır. Bilişsel performansın çeşitli yönlerini ölçen diğer Alzheimer testlerinin aksine, Mini-Cog sadece kısa süreli hafıza ölçümü ve saat çiziminden ibarettir.

mini-cog

AD8 Informant Interview

AD-8 testten ziyade demansı olan ve olmayanlar arasında ayrım yapmayı sağlayan 8 maddelik bir ankettir. Bilgilendirme temelli bir değerlendirme olarak kabul edilir, çünkü anket potansiyel hastaya değil de bu kişinin yakınlarına yöneliktir. Genellikle potansiyel hastanın eşi, çocuğu ya da bakıcısı olan bu kişilerden son birkaç yılda biliş ve işleyiş ile ilgili belirli alanlarda değişiklik yaşanıp yaşanmadığının değerlendirilmesi istenir. Bu alanlar bellek, oryantasyon, yürütme işlevi ve etkinliklere olan ilgiyi içerir. AD8 yaklaşık 3 dakikada tamamlanabilen bir evet/hayır anketidir.

Alzheimer testi olarak kullanılmasının yanı sıra, potansiyel hastanın yakınlarını dahil etmenin bir yolu olarak da kullanışlıdır. Bu kişinin yakınları, anketi tamamlayarak ve sonuçları kişinin doktoru ile paylaşarak demansın daha etkin şekilde teşhis edilmesine ve gerekirse tedavi edilmesine yardımcı olabilirler.

Saat Çizim Testi

Bu test genelde tek başına yapılmak yerine Alzheimer ve diğer demans türlerinin teşhisi için yapılan testlere dahil edilen basit bir uygulama şeklindedir. Kişiden 11’i 10 geçeyi gösteren bir saat çizmesi istenir. Test sonucunda elde edilen anormal saat çizimleri hafıza, yürütücü işlev veya görsel yeteneklerle ilgili problemlerin olduğunu ortaya koymaktadır.

clock drawing test

Kısa Alzheimer Tarama Testi

Bu kısa taramada değerlendirilen kişiye 3 kelime söylenir ve hemen ardından kişiden bu kelimeleri tekrar etmesi istenir. Daha sonra kişinin dikkatini bu üç kelimeden uzaklaştırmak için 30 saniye içinde olabildiğince çok hayvan ismi sayması ve “DÜNYA” kelimesini tersten hecelemesi istenir. Son olarak, değerlendirilen kişiden testin başında söylenmiş olan 3 kelimeyi tekrar etmesi talep edilir.

7 Dakikalık Tarama Testi

Bu tarama testinin, diğer testlerde bazen tespit edilemeyen hafif bilişsel bozukluğun belirlenmesi için etkili olduğu gözlemlenmiştir. 7 dakikalık Tarama Testi, geliştirilmiş ipucu hatırlama, yönlendirme soruları, sözel akıcılık ve saat testini içerir.

Geliştirilmiş ipucu hatırlama testinde, değerlendirilen kişiye bildiği nesnelerden oluşan 16 resimlik bir dizi sunulur ve bu nesneleri (“meyve türü” gibi ipuçları ile ve hiçbir ipucu olmadan) tanıma ve hatırlama yeteneği test edilir. Tüm resimler bittikten sonra kişiye dikkat dağıtıcı bir görev verilir ve daha sonra kişiden önceki 16 nesneyi tekrar sayması istenir.

Yönlendirme sorularında ise kişiden o sıradaki günü, ayı, yılı, tarihi ve saati söylemesi istenir. Diğer tarama testlerinde de benzer sorular vardır, ancak diğer testlerde doğruya yakın cevaplar puan durumunu etkilemez iken bu test doğruya yakın olan cevaplar için de puanlamayı değiştirir.

Sözel akıcılık bölümünde ise değerlendirilen kişiden 60 saniye içinde sayabildiği kadar hayvan ismi sayması istenir. Saat çiziminde ise saat çizim testinin kendisi uygulanır.

SAGE Testi

SAGE testi ise evde uygulanmak üzere tasarlanmış bir testtir. Test değerlendirilen kişiye uygulandıktan sonra sonuçların yorumlanma aşaması için bir doktora danışılması gerekmektedir. SAGE testinde bellek, oryantasyon, yönetici işlevi, dil ve adlandırma yetenekleri ve görsel-mekansal yetenekler gibi çeşitli bilişsel fonksiyonlar değerlendirilmektedir. Sevdiklerinizin veya kendi hafızanızla ilgileniyor ve düşünme yeteneğinizi kısaca değerlendirmek istiyor iseniz bu test tam size göre bir testtir.

SAGE testi bilişsel fonksiyonlarınızı değerlendirmeye yarayan çeşitli sorulardan oluşmaktadır. Aslında kendi içinde değiştirebileceğiniz dört farklı testten oluşmaktadır ve testlerin hepsini uyguladığınızda (yalnızca birini seçmeniz yeterlidir) her birinden aşağı yukarı aynı puanı almanız gerekmektedir.

Dört farklı test, zaman içinde birden farklı test uygulanabilme imkanını sağlar. Örneğin, yılda bir kere olmak üzere dört sene üst üste size ya da sevdiklerinize farklı test uygulayabilirsiniz. Farklı testler, aynı testi birden fazla uygulama sonucunda ortaya çıkabilecek yanlış puanlama ihtimalini azaltmaktadır.

CANTAB Testleri

Cambridge Üniversitesi tarafından geliştirilen test, sinir ağları ile ilişkilendirilen bilişsel fonksiyonların son derece hassas, kesin ve nesnel ölçütlerini içeren bir testtir.

CANTAB testleri, nöropsikolojik performanstaki değişiklikleri saptama konusunda duyarlıdır. Bu testler çalışma belleği, öğrenme ve yürütme işlevinin değerlendirilmesi ile ilgili testler içermektedir. Görsel, sözlü ve epizodik hafıza; dikkat, bilgi işlem ve reaksiyon süresi; sosyal ve duygu tanıma, karar verme ve cevap kontrolü bu testler aracılığı ile ölçülebilen fonksiyonlardır.

cantab

Bu testlerin sadece ilk aşamada endişelerin haklılık oranını belirlemek ya da daha kapsamlı testlere gerek olup olmadığını anlamak için yardımcı araçlar olduğu unutulmamalıdır. Tarama testi potansiyel bir problemi gösterdiğinde, bu göstergelerin belirli bir nedeninin olup olmadığını belirlemek veya bir demans tanısı konduğunda tedavi seçeneklerini değerlendirmek için doktorunuza danışmalı ve daha detaylı olarak değerlendirilmelisiniz. Daha önce de belirttiğimiz gibi kognitif testler Alzheimer ve diğer demans hastalıklarının teşhisinde yardımcı olan yöntemler grubundan sadece biridir.

Cognity uygulaması ile erken evrede Alzheimer veya demans riskinizi (veya yakınınızın riskini) uzaktan kolayca ölçebilirsiniz. Uygulamayı indirip yönergeleri takip ederek bulunduğunuz yerden mobil cihazınızla testi uygulayabilir, çok geç olmadan kendiniz için gerekli adımı atabilirsiniz.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *